Robert Kociołek

Kategoria: Poradniki psychologiczne

Poradniki psychologiczne

  • Jak pomóc komuś w cierpieniu i w chorobie psychicznej. Wsparcie społeczne jest ważne

    Rola jaką odgrywa wsparcie społeczne dla zdrowia psychicznego i dobrostanu jednostki jest nie do przecenienia.

    W badaniach coraz częściej wskazuje się jak wsparcie społeczne jest związane z układem immunologicznym (por. Łuszczyńska-Cieślak, Cieślak, Maśliński, Ziółkowska, Jędryka-Góral, 2001).

    Wsparcie społeczne jest różnie definiowane „jako pomoc dostępną dla jednostki w sytuacjach trudnych” (Sarason, 1982) lub jako „konsekwencję przynależności człowieka do sieci społecznych” (por. Pommersbach, 1988). Wsparcie społeczne możemy rozpatrywać na płaszczyźnie strukturalnego i funkcjonalnego. W pierwszym znaczeniu wsparcie społeczne definiujemy jako obiektywnie istniejące i dostępne sieci społeczne (instytucja, grupa odniesienia, grupa naturalna) ich charakterystyczną cechą jest pełnienie roli pomocowej wobec osób, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. Określa się je jako źródła wsparcia, sformalizowane – instytucje opieki zdrowotnej, grupy, stowarzyszenia, instytucje.

    Ważną rolę odgrywa tu homogeniczność lub heterogeniczność sieci wsparcia koncentrująca się na podobnych problemach lub bardziej zróżnicowanych (wiek, wyznanie, klasa społeczna, pochodzenie, specyfika problemu). Większa sieć i oparcie społeczne skutkują lepszym wglądem w chorobę, leczeniem, co ma kluczowe znaczenie w prawidłowym funkcjonowaniu. Wsparcie społeczne rozumiane w ujęciu funkcjonalnym dotyczy rodzaju interakcji społecznej podjętej przez jednego lub obu uczestników w sytuacji problemowej, kryzysowej, w której dochodzi do wymiany czy przekazywania emocji, informacji, instrumentów działania czy dóbr materialnych. Może być to sytuacja jedno lub obustronna. W zależności od dynamiki interakcji wyróżniamy biorcę lub dawcę tj. wspierającą, odbierającą, otrzymującą wsparcie. Generalnie celem interakcji wspierającej jest zmniejszenie stresu, podtrzymanie, towarzyszenie osobie znajdującej się w trudnej dla niej sytuacji.


    Ze względu na rodzaj wsparcia możemy wyróżnić:

    wsparcie emocjonalne skoncentrowane na pomocy w postaci podtrzymywania emocji,

    pocieszania,

    okazywania troski,

    pozytywnym ustosunkowaniu się do osoby wspieranej, dzięki czemu osoba taka może uwolnić się od chwilowego napięcia, negatywnych uczuć czy trosk wyrażając swoje obawy, troski, smutek.

    Innym rodzajem wsparcia jest wsparcie poznawcze nazywane również informacyjnym (charakterystyczne w grupach samopomocy), gdzie dostarczane są informacje zwrotne w kontekście skuteczności różnych działań zaradczych podejmowanych przez osobę wspieraną, dzielenie się doświadczeniem. Kolejnym rodzajem wsparcia jest wsparcie instrumentalne, gdzie osoba wspomagana jest instruowana, niekiedy moderuje się skuteczne zachowania zaradcze (stosowane w poradnictwie psychologicznym, zdrowotnym ale przejściowo i w sytuacjach uzasadnionych).

    Wsparcie rzeczowe, to przede wszystkim wsparcie ukierunkowane na pomoc materialną, rzeczową, wszystkie te działania mające na celu zapewnienie jednostce warunków życiowych (mogą to być leki, schronienie, odzież, zapewnienie środków finansowych).

    Wsparcie duchowe w sytuacji kryzysu egzystencjalnego, stanach terminalnych, nasyconych cierpieniem duchowym. Wsparcie społeczne w ujęciu funkcjonalnym możemy rozpatrywać w kategoriach wsparcia spostrzeganego oraz wsparcia otrzymywanego, gdzie to pierwsze jest rozumiane jako przekonanie, wiedza jednostki gdzie, jak i w jakiej okoliczności może otrzymać konkretną pomoc, natomiast w wsparciu otrzymywanym ocenia się faktycznie otrzymany rodzaj wsparcia oraz jego ilość (Sęk, Cieślak, 2012 red). Wsparcie spostrzegane jest lepszym predyktorem dobrostanu, radzeniu sobie ze stresem i zdrowieniu w porównaniu ze wsparciem otrzymywanym (Buszman, Przybyła-Basista, 2017).

    Podkreśla się istniejące różnice indywidualne w zakresie potrzeby wsparcia, jego mobilizacji i przyjmowania. Kobiety i mężczyźni różnią się od siebie w tym zakresie, co jest tłumaczone odmiennością w ekspresyjności i emocjonalności między płciami (Sęk, Cieślak, 2012 red).

    Wsparcie społeczne jest bezpośrednio związane ze zdrowiem „osoby otoczone wsparciem społecznym są zdrowsze niż te, którym brak wsparcia, komfort, otrzymywany dzięki wsparciu, sprawia, że jednostka czuje się dobrze, samo otoczenie wspierającym środowiskiem traktowane jest jako czynnik sprzyjający zdrowiu psychicznemu” (Łuszczyńska-Cieślak i in., 2001, s.19).


    Innymi właściwościami związanymi pozytywnie ze zdrowiem a w szczególności ze zdrowiem psychicznym jest hardiness (twardość) określana jako zdolność jednostki do korzystania ze wszystkich dostępnych jednostce zasobów, zarówno tych osobowościowych, jaki i środowiskowych oraz resilience (prężność) tłumaczona jako zbiór właściwości osobowościowych, zespół umiejętności służących radzeniu sobie z trudnościami, umiejętność radzenia sobie ze stresem, umiejętność tworzenia i podtrzymywania satysfakcjonujących więzi społecznych.

    Prężność jest traktowana jako znaczący wskaźnik zdrowia psychicznego, podkreślając jego negatywny związek z zaburzeniami lękowymi i depresją czy fobią społeczną. Przedstawiony w pracy Cieślaka i Łuszczyńskiej (2002) przegląd badań wskazuje, że osoby odznaczające się twardością charakteryzuje wyższy poziom afektu pozytywnego, mniejsze nasilenie symptomów depresji.

    Twardość jest pozytywnie związana ze wsparciem społecznym, gdzie osoby o wyższym poziomie twardości łatwiej budują większe i bardziej złożone sieci wsparcia w efekcie prezentując lepszy dobrostan (Ogińska-Bulik, Juczyński, 2010). Wsparcie społeczne jest często uzależnione od samego podmiotu, jego odporności, stopnia internalizacji norm społecznych.

    Kolejnym ważnym czynnikiem sprzyjającym zdrowiu jest poczucie koherencji rozumiane jako poczucie pewności, że bodźce które napływają w ciągu życia zarówno zewnętrzne jak i wewnętrzne są ustrukturalizowane, przewidywalne i wytłumaczalne, dostępne są zasoby, pozwalające na sprostanie wymaganiom stawianym przez te bodźce oraz to, że wymagania te są warte zaangażowania i wkładanego wysiłku.

    Poczucie koherencji zawiera trzy składowe- poczucie zrozumiałości, poczucie zaradności i poczucie sensowności. Pozytywny związek poczucia koherencji ze zdrowiem psychicznym uzyskała w swoich badaniach Łuszczyńska-Cieślak. Najsilniej poczucie koherencji koreluje ujemnie z depresją i lękiem (Ogińska-Bulik, Juczyński, 2010).

    Poczucie koherencji pozwala na sprawne, adekwatne działanie, rozwiazywanie problemów. Osoby o silnym poczuciu koherencji mają tendencje do zachowań prozdrowotnych.

    UMÓW WIZYTĘ PRYWATNĄ U PSYCHOLOGA ROBERTA KOCIOŁKA:

    Centrum Zdrowia – Moc Natury
    ul. J. Piłsudskiego 32
    Wołów 56-100

    telefon: 799 778 780

  • Jak poradzić sobie z depresją? Leki i psychoterapia

    Depresja należy do najczęściej spotykanych na świecie zaburzeń psychicznych. Choroba ta dotyka znacznie częściej kobiet niż mężczyzn. Depresja dotyka osoby w każdym wieku, biorąc pod uwagę ilość zachorowań na świecie oraz zauważalną progresję, można stwierdzić, że zaburzenia afektywne typu depresyjnego należy uznać za jeden z ważniejszych problemów społecznych współczesnych czasów.

    Czy to depresja? Ja sobie z nią poradzić?

    Charakterystyczne dla depresji cechy dominujące to: obniżenie nastroju, poczucie pustki, głęboki smutek, spadek zainteresowań, poczucie beznadziejności, apatia, lęk, brak odczuwania przyjemności. Często również występują zaburzenia funkcji poznawczych, zmieniona, negatywna ocena. Depresja może mieć różną formę oraz niejednolity przebieg.


    Wystąpienie depresji jest odpowiedzią organizmu na czynnik chorobotwórczy. Do czynników tych zaliczamy między innymi: podatność genetyczną, współistniejące choroby somatyczne, czynniki stresogenne takie jak problemy w relacjach rodzinnych, śmierć w rodzinie, rozwód, choroba, przemoc.


    Choroby somatyczne, w przebiegu których często współistnieje depresja to między innymi łuszczyca, zapalenie stawów, zaburzenia endokrynologiczne. W nadczynności i niedoczynności przysadki występuje zmienność nastrojów, apatia, senność, obniżony nastrój, a w niedoczynności kory nadnerczy, apatia, bierność.

    Jak rozpoznać depresję?

    Depresja zostaje rozpoznana jeżeli wymienione objawy utrzymują się co najmniej przez dwa tygodnie.

    Występujące w depresji zaburzenia nastroju, przyjmujące postać smutku, lęku bądź niepokoju połączonego z cierpieniem charakteryzuje zmienna dynamika. Objawy zwykle nasilają się w godzinach porannych i słabną w godzinach wieczornych. W zależności od stopnia nasilenia zmian nastroju występuje spadek motywacji, charakteryzujący się biernością i wycofaniem zarówno w sferze zawodowej, jak i rodzinnej oraz społecznej. Bywa, że depresja przyjmuje postać zamaskowaną, skrywaną pod postacią pojawiających się dolegliwości somatycznych, nadużywania alkoholu czy skarg hipochondrycznych.

    Charakterystyczna dla depresji reaktywność emocjonalna jest widoczna w sposobie komunikacji werbalnej, tempie wypowiedzi, motoryce, reakcjach emocjonalnych. Zauważalne jest unikanie, czy wręcz zaniechanie utrzymywania kontaktów interpersonalnych. Zakłóceniu podlegają również procesy poznawcze, w szczególności pojawiają się problemy z pamięcią, przetwarzaniem materiału, tokiem myślenia (Cierpiałkowska, 2016). Depresji mogą towarzyszyć charakterystyczne wzorce myślenia, które są odpowiedzialne za podtrzymywanie obniżonego nastroju (negatywne myśli dotyczące własnej osoby).

    Różne oblicza depresji


    Depresja wieku podeszłeg    o – charakteryzuję się nieco odmiennymi objawami, dominuje lęk, któremu towarzyszy często pobudzenie psychomotoryczne i liczne skargi somatyczne. Osobom starszym często trudno jest się przyznać do swoich słabości szczególnie dotyczących sfery psychicznej. Niechętnie rozmawiają na ten temat z rodziną, czy opiekunami.

    Ponadto objawy depresji takie jak zmniejszona energia, czy dolegliwości bólowe mogą być niewłaściwie interpretowane jako objawy starzenia się. W populacji starszych osób jedna na pięć może mieć objawy depresyjne. Czynnikami ryzyka sprzyjającymi depresji są: utrata zdrowia fizycznego, utrata atrakcyjności, odchodzenie dzieci, śmierć współmałżonka, czy przyjaciół, zubożenie finansowe, przeżywanie przemijania, izolacja i samotność.

    Objawy depresyjne mogą również pojawiać się systematycznie w okresach jesienno-zimowych i ustępować w okresie wiosenno-letnim.
    Depresja w przebiegu uzależnienia od alkoholu i narkotyków – osoby uzależnione od substancji psychoaktywnych stanowią grupę wysokiego ryzyka dla wystąpienia zaburzeń depresyjnych.

    Zażywanie środków psychoaktywnych jest często poprzedzone problemami adaptacyjnymi, stresem, obniżoną samokontrolą. W czasie zażywania narkotyków dochodzi do zmian neurofizjologicznych skutkujących utratą motywacji do działania, zaburzeń nastroju, dysforii, a także zaburzeń psychotycznych. W okresie abstynencji dochodzi również do destabilizacji nastroju- lęku, obniżenia poczucia własnej wartości. Uzależnienie od alkoholu wiąże się z trudnościami adaptacyjnymi, obniżonymi zdolnościami samokontroli. Osoby uzależnione od alkoholu mają tendencję do reagowania na stres lękiem, napięciem, przygnębieniem, a porażki związane z podejmowaniem kontroli nad piciem mogą wzmacniać u nich objawy depresyjne.


    Depresja dzieci i młodzieży występuje często, a objawy są zbliżone do obserwowanych u osób dorosłych. Najczęściej objawia się ucieczkami z domu, fobiami szkolnymi, nadużywaniem substancji psychoaktywnych, samookaleczeniami.


    W momencie wystąpienia objawów spełniających kryteria diagnostyczne zawsze wskazane jest postępowanie lecznicze, w zależności od stopnia nasilenia objawów może ono obejmować leczenie ambulatoryjne lub szpitalne. Wybór formy zastosowanego leczenia jest uzależniony od objawów klinicznych, stopnia nasilenia choroby, chorób współwystępujących i możliwości wystąpienia objawów niepożądanych. Dodatkowo należy uwzględnić ryzyko zagrożenia samobójstwem oraz czynniki wpływające na proces leczenia tj. współpracę z pacjentem, kontaktu, zapewnienia właściwej opieki. Ryzyko popełnienia samobójstwa wśród chorych na depresję jest szczególnie bardzo duże w grupie mężczyzn po 45 roku życia, a czynnikami usposabiającymi jest znaczne nasilenie lęku, niepokoju, bezsenności, przewlekłe dolegliwości bólowe czy dolegliwości somatyczne.

    Depresja a leki i pomoc psychologa

    W zależności od nasilenia objawów depresji wskazane jest zastosowanie leków przeciwdepresyjnych. Działanie leków jest zauważalne po około dwóch, trzech tygodniach od rozpoczęcia leczenia. Efekt przeciwdepresyjny jest wiązany z normalizacją w obrębie układów neuroprzekaźnictwa, do którego dochodzi pod wpływem powolnych zmian adaptacyjnych receptorów.

    Podjęcie psychoterapii poprawia stan psychiczny nawet u 50 do 75% pacjentów.

    Poradnictwo psychologiczne i psychoterapeutyczne jest istotnym uzupełnieniem leczenia farmakologicznego i daje ono bardzo dobre efekty. W zależności od jednostki chorobowej stosuje się określone formy psychoterapii. Ramy czasowe trwania terapii są określane na początku podczas formułowania celów. W zależności od problemu stosuje się krótkoterminowe lub podzielone na etapy, długoterminowe formy oddziaływań psychoterapeutycznych

    UMÓW WIZYTĘ PRYWATNĄ U PSYCHOLOGA ROBERTA KOCIOŁKA:

    Centrum Zdrowia – Moc Natury
    ul. J. Piłsudskiego 32
    Wołów 56-100

    telefon: 799 778 780